Slaapapneu (OSAS) herkennen: signalen, risico's en behandeling

Bijna iedereen snurkt weleens, en dat is doorgaans onschuldig. Maar soms is snurken een teken van iets ernstigers: obstructieve slaapapneu, vaak afgekort als OSAS (obstructief slaapapneusyndroom). Bij deze aandoening valt je ademhaling tijdens de slaap telkens even stil. Je merkt het zelf meestal niet, maar overdag sleep je jezelf uitgeput door de dag. OSAS komt vaker voor dan veel mensen denken en is goed te behandelen — mits het herkend wordt. Dit artikel legt uit wat OSAS is, aan welke signalen je het herkent, welke risico's er zijn en welke behandelingen er bestaan.

Wat is obstructieve slaapapneu?

Tijdens de slaap ontspannen de spieren in je keel. Bij mensen met OSAS ontspannen die zó ver dat de tong en de zachte delen van de keelholte de luchtweg blokkeren. Je ademhaling stopt dan telkens even — een apneu — of wordt sterk oppervlakkig — een hypopneu ^[1][3]. Je zuurstofgehalte daalt, en je hersenen geven een kort alarm om je net genoeg te wekken om weer adem te halen. Vaak schrik je daar niet bewust van wakker, maar je slaap wordt er wel telkens door onderbroken. Zo herhaalt zich dat de hele nacht, soms tientallen keren per uur, waardoor je nooit echt diep en herstellend slaapt.

OSAS is niet zeldzaam: bevolkingsonderzoek laat zien dat een aanzienlijk deel van de volwassenen een vorm van slaapgestoorde ademhaling heeft, vaker bij mannen en bij overgewicht ^[5]. Overgewicht, een smalle keel of kaak, alcohol en slaapmiddelen (die de keelspieren extra ontspannen) verhogen de kans.

Signalen: hoe herken je het?

Veel signalen worden juist door je bedpartner opgemerkt, omdat je er zelf doorheen slaapt. Let op deze combinatie van klachten ^[1][4]:

• Luid, onregelmatig snurken dat wordt afgewisseld met stiltes en dan happend naar adem hervat.
• Ademstops tijdens de slaap, gezien of gehoord door je partner.
• Wakker schrikken met een gevoel van stikken of benauwdheid.
• Slaperigheid overdag: in slaap vallen bij de tv, tijdens vergaderingen of — gevaarlijk — achter het stuur.
• Ochtendhoofdpijn en een droge mond bij het wakker worden.
• Concentratie- en geheugenproblemen, prikkelbaarheid of somberheid.
• Vaak plassen 's nachts.

Waarom OSAS niet onschuldig is

De onderbroken slaap maakt je overdag moe en ongeconcentreerd, maar de gevolgen reiken verder. Elke apneu geeft een kortstondige zuurstofdaling en een stressreactie in je lichaam. Op de lange termijn verhoogt onbehandelde OSAS de kans op hoge bloeddruk, hartinfarct, beroerte en hartritmestoornissen ^[3]. Daarnaast is de slaperigheid overdag een reëel veiligheidsrisico: het vergroot de kans op ongelukken, met name in het verkeer ^[1]. Juist omdat de aandoening zich stilletjes 's nachts afspeelt, wordt ze vaak jaren niet herkend — terwijl behandeling de klachten én de risico's aanzienlijk vermindert.

Wanneer naar de huisarts en hoe verloopt de diagnose?

Ga naar je huisarts als je luid snurkt met ademstops en overdag opvallend slaperig bent, zeker als je partner adempauzes heeft opgemerkt. De huisarts bespreekt je klachten en verwijst je bij een vermoeden van OSAS voor een slaaponderzoek ^[1]. Dat gebeurt in een slaapcentrum of soms thuis met meetapparatuur die 's nachts onder meer je ademhaling, zuurstofgehalte, hartslag en lichaamshouding registreert.

Uit het onderzoek volgt de AHI (apneu-hypopneu-index): het gemiddelde aantal adempauzes per uur slaap. Die waarde bepaalt samen met je klachten of er sprake is van lichte, matige of ernstige OSAS, en welke behandeling past ^[3].

Behandeling: van CPAP tot leefstijl

Er is geen enkele "beste" behandeling voor iedereen — de keuze hangt af van de ernst en van jouw voorkeur ^[1][2]. De belangrijkste opties:

• CPAP. Een apparaat blaast via een neus- of gezichtsmaskertje lucht met een lichte overdruk in je keel, waardoor de luchtweg openblijft en de apneus verdwijnen. CPAP is de meest effectieve behandeling bij matige tot ernstige OSAS. Het wennen aan het masker kost tijd, maar veel mensen voelen zich al snel veel fitter.
• MRA (mandibulair repositie-apparaat). Een beugel die je 's nachts in je mond draagt en die je onderkaak iets naar voren houdt, zodat je keel openblijft. Geschikt bij lichte tot matige apneu of als alternatief voor CPAP.
• Positietherapie. Als je apneus vooral optreden wanneer je op je rug ligt, kan een positietrainer helpen: een bandje dat trilt zodra je op je rug draait, zodat je leert op je zij te slapen.
• Leefstijl en gewicht. Afvallen bij overgewicht kan de apneus flink verminderen of zelfs doen verdwijnen. Ook minder alcohol (vooral 's avonds), stoppen met roken en voorzichtigheid met slaapmiddelen helpen.
• Operatie. Bij een duidelijke anatomische oorzaak kan in sommige gevallen een ingreep worden overwogen, meestal pas als andere behandelingen onvoldoende werken.

Slaapapneu is dus geen kwestie van "gewoon hard snurken", maar een behandelbare aandoening met echte gevolgen voor je gezondheid. Herken je de signalen bij jezelf of je partner, wacht dan niet af: bespreek het met je huisarts en vraag naar een slaaponderzoek.